Dhyana betekent in het Sanskriet simpelweg: meditatieve absorptie of ononderbroken aandacht.
Het is de zevende stap op het achtvoudige pad van Patanjali.
De meeste mensen gebruiken het woord "meditatie" voor allerlei technieken: ademhaling, visualisatie, mindfulness, enz. Dat zijn eigenlijk vormen van dharana (stap 6).
Dharana = Concentratie: met inspanning alle gedachten focussen op één object
Dhyana = Meditatie: zonder inspanning alle gedachten focussen op één object
Oftewel:
In dharana focus je op iets.
In dhyana ben je die focus. De geest vloeit zonder onderbreking in één richting, als een stille rivier.
Kenmerken van Dhyana:
Geen afleiding meer door gedachten.
Geen "doener" meer – alleen gewaarzijn blijft.
Tijd en ruimte vervagen.
Het object van meditatie en de waarnemer versmelten.
Een voorbeeld (om het voelbaar te maken):
Stel, je kijkt naar een kaarsvlam.
In dharana focus je op die vlam. Je brengt jezelf steeds terug als je afdwaalt.
In dhyana is er alleen nog het kijken. Geen "ik kijk naar de vlam", maar:
kijken zonder een kijker. Alleen vlam. Alleen zijn. Alleen nu.
En dan?
Als dhyana verdiept en zelfs het object van meditatie verdwijnt…
Dan val je in samadhi – de ultieme stilte, eenheid, zijn zonder afscheiding.
Meditatie is niet het stilleggen van gedachten, maar het herkennen dat je meer bent dan die gedachten. Het is een proces van loskomen van het ego: de stem die voortdurend oordeelt, vergelijkt, verlangt en zich identificeert met verhalen over zichzelf. In meditatie verschuift de aandacht van het denken naar het pure gewaarzijn. Daar ontstaat ruimte, rust en een dieper contact met wie je werkelijk bent — voorbij rollen, overtuigingen en het beeld dat je van jezelf hebt opgebouwd.
Het pad van meditatie verloopt als een veranderende hemel. Eerst zie je donkere wolken: onrustige gedachten, zorgen en innerlijke ruis. Daarna verschijnen lichtere wolken en stukken blauwe lucht: positieve gedachten en momenten van rust. Uiteindelijk breekt de zon door, en je denkt: "Nu mediteer ik goed." Maar zelfs die zon is nog het ego, dat zich vastgrijpt aan ervaring en identiteit. Ga ook daaraan voorbij. Blijf geduldig aanwezig. Wanneer de nacht valt en de hemel zich opent met ontelbare sterren, ontstaat een stilte zonder centrum, zonder 'ik'. Daar begint de ware meditatie.